BÁO CÁO THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT YÊU CẦU HỦY PHÁN QUYẾT TRỌNG TÀI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN TP. HỒ CHÍ MINH (GIAI ĐOẠN 2024 – 2025) - PHẦN 5

Phần 5: Kiến nghị
02/2026
Tải bản full PDF dưới đây:

Cơ chế hủy PQTT là công cụ giám sát cần thiết nhằm bảo đảm hoạt động trọng tài được thực hiện đúng khuôn khổ pháp luật. Mục tiêu của cơ chế này không phải để thu hẹp thẩm quyền của trọng tài, mà hướng đến nâng cao chất lượng xét xử và tăng cường sự hài hòa, thống nhất giữa cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và tòa án. Tuy nhiên, từ kết quả nghiên cứu và tổng hợp thực tiễn nêu trên, có thể thấy một số hạn chế vẫn còn tồn tại, cho thấy cần có sự hướng dẫn và hoàn thiện kịp thời từ cơ quan có thẩm quyền nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật và bảo đảm tính ổn định của cơ chế hủy PQTT.

Thứ nhất, cần tiếp tục hoàn thiện và ban hành hướng dẫn pháp luật nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng đối với căn cứ “vi phạm các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam”. Cụ thể, có thể cân nhắc và ban hành các bộ tiêu chí sau:

(i) Xây dựng Bộ tiêu chí hướng dẫn nhận diện “vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trọng tài”. Trong tố tụng nói chung (cả tòa án và trọng tài) đều có thể có thiếu sót, vi phạm. Tuy nhiên, chỉ những vi phạm nào nghiêm trọng mới là căn cứ để huỷ phán quyết. Hiện nay, khái niệm này chưa có hướng dẫn cụ thể, dẫn đến việc các bên có thể lạm dụng đưa ra yêu cầu hủy với lý do rất rộng. Việc ban hành bộ tiêu chí hướng dẫn sẽ giúp thống nhất thực tiễn xét xử. Ngoài ra, việc này đặc biệt quan trọng để tránh lúng túng trong thực tiễn khi phân định giữa vi phạm thủ tục tố tụng trọng tài và vi phạm nguyên tắc cơ bản như bình đẳng, khách quan, vô tư trong quá trình đánh giá chứng cứ.

(ii) Xây dựng Bộ tiêu chí hướng dẫn tránh “xét xử lại nội dung tranh chấp”, trong đó có thể đề cập những tình huống được coi là đi vào nội dung tranh chấp, nhằm bảo đảm cơ chế hủy PQTT được áp dụng đúng mục đích, nhất quán và hạn chế nguy cơ “xét xử lại” tại tòa án.

Thứ hai, việc nâng cao năng lực chuyên môn và năng lực pháp lý của các Trung tâm trọng tài và đội ngũ trọng tài viên là vô cùng cần thiết. Thực tiễn cho thấy, không ít PQTT bị hủy bắt nguồn từ cách diễn đạt thiếu chặt chẽ, đánh giá chứng cứ chưa bảo đảm tính hợp pháp, hoặc áp dụng pháp luật chưa chuẩn xác, dẫn đến vi phạm các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam và vi phạm nghiêm trọng tố tụng trọng tài. Vì vậy, các Trung tâm trọng tài và các bên đương sự cần chú trọng lựa chọn trọng tài viên có trình độ chuyên môn vững vàng, kinh nghiệm thực tiễn sâu rộng, và khả năng vận dụng pháp luật linh hoạt nhưng chuẩn mực, đúng đắn.

Thứ ba, trong khi pháp luật của một số quốc gia quy định cụ thể về cơ chế hủy một phần PQTT – tức chỉ hủy phần nội dung vi phạm mà không ảnh hưởng đến các phần còn lại hợp lệ – thì tại Việt Nam, vấn đề này vẫn chưa được quy định rõ ràng. Điều này dẫn đến thực tiễn phán quyết thường bị hủy toàn bộ chỉ vì một hoặc một số nội dung có sai sót, gây tốn kém đáng kể về thời gian, chi phí và nguồn lực cho các bên. Hệ quả là, để tiếp tục giải quyết tranh chấp, đương sự buộc phải thỏa thuận lại để đưa vụ việc ra trọng tài lần nữa hoặc khởi kiện ra tòa án, làm giảm hiệu quả và đi ngược lại mục tiêu nhanh chóng – chung thẩm vốn là ưu thế của phương thức trọng tài.

Do đó, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần bổ sung quy định cụ thể về cơ chế hủy một phần phán quyết trong LTTTM. Theo hướng đó, nếu phán quyết gồm nhiều phần độc lập, và chỉ một phần bị vi phạm thuộc điểm đ khoản 2 Điều 68 LTTTM trong khi các phần còn lại không vi phạm, thì không nên hủy toàn bộ, mà chỉ hủy phần bị vi phạm. Quy định này vừa bảo đảm tính hợp lý, tránh kéo dài tranh chấp không cần thiết và vừa bảo đảm sự hiệu quả của phương thức trọng tài.

Thứ tư, cần tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ và chia sẻ kinh nghiệm giữa các tòa án có thẩm quyền xem xét hủy PQTT. Hiện nay, thẩm quyền này chỉ được giao cho ba tòa án cấp tỉnh (Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh), do đó việc thống nhất nhận thức và phương pháp đánh giá là đặc biệt cần thiết. Cơ quan có thẩm quyền nên thiết lập cơ chế tổng kết định kỳ, công bố chuyên đề, báo cáo thực tiễn hoặc án lệ liên quan nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong thực tiễn xét xử và hạn chế sự khác biệt trong cách áp dụng pháp luật giữa các địa phương. Đồng thời, điều này còn góp phần rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết, bởi trên thực tế, hiện nay thời gian tòa án xem xét đôi khi còn kéo dài hơn cả thời gian mà Hội đồng Trọng tài sử dụng để giải quyết vụ việc ban đầu.

Bên cạnh đó, việc tăng cường cơ chế hỗ trợ của tòa án đối với hoạt động trọng tài cũng vô cùng quan trọng nhằm kịp thời hỗ trợ thu thập chứng cứ, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, chia sẻ các kinh nghiệm xét xử và bảo vệ việc thi hành PQTT.

Đọc tiếp phần 6 tại: https://www.tapsanluatsunoibo.com/bao-cao-thuc-tien-giai-quyet-yeu-cau-huy-phan-quyet-trong-tai-tai-toa-an-nhan-dan-tp-ho-chi-minh-giai-doan-2024-2025-phan-6/