Nghị định số 296/2025/NĐ-CP về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính từ năm 2026

Ngày 16 tháng 11 năm 2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 296/2025/NĐ-CP (“Nghị định 296”) về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, thay thế Nghị định số 166/2013/NĐ-CP. Việc ban hành Nghị định 296 nhằm hoàn thiện khung pháp lý về trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp cưỡng chế trong xử phạt vi phạm hành chính, bảo đảm tính thống nhất với Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Đáng chú ý, so với các quy định liên quan trước đó tại Nghị định số 166/2013/NĐ-CP, Nghị định 296 bổ sung chi tiết cơ chế khấu trừ thu nhập để thi hành quyết định xử phạt. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền có thể khấu trừ tối đa 30% tiền lương và 50% thu nhập khác của cá nhân không tự nguyện thi hành. Ngoài ra, Nghị định 296 cụ thể hóa quy trình kê biên và xử lý tài sản, bao gồm xác định loại tài sản kê biên, thông báo cho người liên quan, trình tự bán đấu giá, hoàn trả chi phí cưỡng chế. Nguyên tắc cưỡng chế cũng được làm rõ và cập nhật, theo đó nhấn mạnh không xâm phạm mức sống tối thiểu của người bị cưỡng chế phù hợp với Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, như được sửa đổi, bổ sung tùy từng thời điểm.

Dưới đây là tóm tắt về nguyên tắc áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành, quy trình thực hiện và việc tổ chức thi hành được quy định tại Nghị định 296.

1. Nguyên tắc áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành (Điều 3)

(i) Chỉ được tiến hành khi có quyết định cưỡng chế bằng văn bản của người có thẩm quyền quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính và nghị định hướng dẫn hiện hành.

(ii) Người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế có thể quyết định áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm, điều kiện thi hành và tình hình thực tế tại địa phương, bảo đảm tính phù hợp và khả thi.

(iii) Việc cưỡng chế phải đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế và các chủ thể liên quan trong quá trình thi hành quyết định xử phạt hoặc biện pháp khắc phục hậu quả.

2. Quy trình thực hiện cưỡng chế

2.1. Lập biên bản việc cá nhân, tổ chức bị xử phạt không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ quyết định xử phạt và quyết định tương ứng liên quan (Điều 5)

(i) Người có thẩm quyền có trách nhiệm theo dõi, kiểm tra việc chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.

(ii) Trong thời hạn ba (03) ngày làm việc kể từ khi phát hiện hành vi không chấp hành, chấp hành không đầy đủ quyết định nêu trên, cơ quan có thẩm quyền tiến hành lập biên bản về việc cá nhân, tổ chức vi phạm không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ quyết định với sự chứng kiến của cá nhân vi phạm, đại diện tổ chức vi phạm

(iii) Biên bản nêu trên là căn cứ để xác định đối tượng bị xử phạt vi phạm hành chính cố tình trốn tránh, trì hoãn việc chấp hành quyết định xử phạt đã có hiệu lực, là một trong những căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xác định thời hiệu thi hành quyết định xử phạt và ra quyết định cưỡng chế.

2.2. Gửi quyết định cưỡng chế thi hành (Điều 6)

(i) Trong hai (02) ngày kể từ ngày ban hành, cơ quan quyết định cưỡng chế phải gửi quyết định cho cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế, cơ quan thực hiện cưỡng chế và các chủ thể liên quan.

(ii) Đối với các biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá; thu tiền, tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính do cá nhân, tổ chức khác đang giữ trong trường hợp cá nhân, tổ chức sau khi vi phạm cố tình tẩu tán tài sản; hoặc buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả  theo quy định tại Khoản 2 Điều 86 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, như được sửa đổi, bổ sung tùy từng thời điểm, quyết định cưỡng chế phải được gửi đến Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi tổ chức cưỡng chế để phối hợp thực hiện.

(iii) Quyết định cưỡng chế được giao trực tiếp, gửi qua bưu chính bảo đảm hoặc bằng phương thức phù hợp theo Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, như được sửa đổi, bổ sung tùy từng thời điểm.

2.3. Việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế, bao gồm khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập, khấu trừ tiền từ tài khoản, kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá, thu tiền, tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính do cá nhân, tổ chức khác đang giữ trong trường hợp cá nhân, tổ chức sau khi vi phạm cố tình tẩu tán tài sản, buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả, được thực hiện theo trình tự, thủ tục quy định tại Chương II Nghị định 296.

Nghị định 296 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, tạo nền tảng cho công tác quản lý nhà nước chặt chẽ, kịp thời và hiệu quả hơn.

Tác giả:
Nguyễn Tiến Cường: Luật sư Cộng sự Cao cấp, Dentons Luật Việt
Trần Hà Anh: Luật sư Cộng sự, Dentons Luật Việt
Quách Khánh Linh: Trợ lý Luật sư, Dentons Luật Việt