Luật Thi hành án Dân sự (sửa đổi): Bước đột phá chuyển đổi số khi xác minh điều kiện thi hành án

Ngày 05/12/2025, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi). Bên cạnh những điểm mới về tổ chức, hoạt động của hệ thống thi hành án dân sự, chấp hành viên, văn phòng thi hành án dân sự, thừa hành viên, Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) dành một số quy định riêng biệt về “Chuyển đổi số trong thi hành án dân sự”, nhấn mạnh vai trò của cơ sở dữ liệu trong việc nâng cao hiệu quả xác minh điều kiện thi hành án.

Cụ thể:

“Điều 5. Chuyển đổi số trong thi hành án dân sự

1. Cơ sở dữ liệu về thi hành án dân sự là tập hợp thông tin về hoạt động thi hành án dân sự, thi hành án hành chính, tổ chức và hoạt động của Thừa hành viên. Cơ sở dữ liệu về thi hành án dân sự do Bộ Tư pháp quản lý.

2. Cơ sở dữ liệu về thi hành án dân sự được kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia. Cơ quan, tổ chức được giao quản lý Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và cơ sở dữ liệu khác có trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ sở dữ liệu về thi hành án dân sự; thực hiện các yêu cầu của cơ quan quản lý thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự, văn phòng thi hành án dân sự về việc truy cập, khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu đó để phục vụ hoạt động thi hành án dân sự.

[…]”

Điều 37. Xác minh điều kiện thi hành án

[…]

3. Việc xác minh điều kiện thi hành án được thực hiện trên môi trường số, trực tiếp hoặc bằng văn bản theo quy định của pháp luật.

Trường hợp xác minh trên môi trường số, Chấp hành viên có quyền khai thác thông tin từ các cơ sở dữ liệu về tài sản, thu nhập, điều kiện thi hành án khác của người phải thi hành án.

Trường hợp xác minh trực tiếp, Chấp hành viên lập biên bản thể hiện đầy đủ kết quả xác minh, có xác nhận của cơ quan, tổ chức, cá nhân nơi tiến hành xác minh.

Trường hợp xác minh bằng văn bản thì văn bản yêu cầu cung cấp thông tin phải nêu rõ nội dung cần cung cấp và các thông tin cần thiết khác.

[…]

Như vậy, Luật Thi hành án Dân sự (sửa đổi) chính thức hóa việc ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia trong công tác thi hành án, vốn đã được đề cập tại Nghị định 152/2024/NĐ‑CP (có hiệu lực từ 01/01/2025). Luật Thi hành án Dân sự (sửa đổi) mới tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn, giúp chấp hành viên chủ động khai thác, xác minh thông tin từ nhiều nguồn dữ liệu, giảm phụ thuộc vào việc yêu cầu “truyền thống” vốn chủ yếu bằng hình thức trao đổi qua công văn với các cơ quan liên quan.

Bên cạnh đó, việc xây dựng và tổng hợp cơ sở dữ liệu đã được triển khai và tiến hành từ 2021 thông qua Quyết định 1911/QĐ-TTg ngày 15/11/2021 về việc thực hiện kết nối, chia sẻ giữa cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và Quyết định 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 - Phê duyệt Đề án “Phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030”. Các hệ thống cơ dữ liệu đang được từng bước đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử như đất đai, ngân hàng, đăng kiểm phương tiện. Như vậy, đến khi Luật Thi hành án Dân sự (sửa đổi) có hiệu lực thi hành (01/07/2026), rất có khả năng việc xác minh điều kiện thi hành án qua cơ sở dữ liệu sẽ được hiện thực hóa và đem lại những thay đổi tích cực.

Trước đây, việc xác minh tài sản, thu nhập của người phải thi hành án (như tài khoản ngân hàng, quyền sử dụng đất, phương tiện giao thông) thường mất nhiều thời gian và phụ thuộc vào sự phối hợp của nhiều cơ quan. Thậm chí, nhiều trường hợp người phải thi hành án cố tình che giấu thông tin về tài sản, nơi cư trú. Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) không chỉ là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật pháp lý mà còn là bước ngoặt trong cải cách tư pháp, đưa hoạt động thi hành án dân sự vào kỷ nguyên số. Việc khai thác đồng bộ các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, tăng tính minh bạch và giảm chi phí xã hội, đồng thời củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào hoạt động thi hành án.

Tác giả:
Nguyễn Đăng Ngọc: Luật sư Cộng sự, Dentons Luật Việt