Việt Nam tăng cường quyết liệt các giải pháp về thực thi quyền sở hữu trí tuệ

Ngày 5/5/2026 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện 38/CĐ-TTg về việc tập trung thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (Công điện 38), trong bối cảnh tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang diễn biến phức tạp ở một số lĩnh vực, địa phương, tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư, kinh doanh, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, tổ chức có liên quan. Ngay sau khi được ban hành, Công điện đã thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp, giới thực thi và các chủ thể quyền bởi tính chất quyết liệt và phạm vi tác động rộng của văn bản này.

Công điện cho thấy việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ đang được siết chặt từ việc kiểm tra, kiểm soát, giám sát, bắt giữ, xử lý đến việc điều tra, khởi tố, xét xử với sự tham gia đồng bộ của các Bộ, ngành  như Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, Bộ Công thương và Ủy ban nhân dân các tỉnh, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao. Theo đó, Công điện yêu cầu “thực hiện nghiêm các quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Qua đó, Chính phủ Việt Nam đang gửi đi một thông điệp rõ ràng: Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng cường thực thi sở hữu trí tuệ ở mức độ mạnh hơn, tập trung hơn và có tính phối hợp liên ngành cao hơn trước đây và Việt Nam đang nghiêm túc hơn trong việc cải thiện môi trường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và đáp ứng các cam kết quốc tế. Đây không chỉ là yêu cầu về tăng cường thực thi pháp luật về pháp luật sở hữu trí tuệ, mà còn phản ánh sự chuyển động trong cách tiếp cận, coi sở hữu trí tuệ không chỉ là một lĩnh vực pháp lý riêng lẻ, mà gắn trực tiếp với an ninh kinh tế, môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh quốc gia cũng như uy tín thương mại của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nếu như trước đây, hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ chủ yếu tập trung vào hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp hay chỉ chỉ dẫn địa lý, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, thì Công điện 38 cho thấy trọng tâm đang được mở rộng đáng kể sang hành vi xâm phạm quyền trong không gian số. Theo đó, cơ quan quản lý đặc biệt lưu tâm tới website phim lậu, nhạc lậu, game lậu; hoạt động livestream bán hàng giả; hành vi sử dụng trái phép nhãn hiệu trên sàn thương mại điện tử; nội dung quảng cáo sử dụng hình ảnh, âm nhạc hoặc video chưa được cấp phép; và các hành vi xâm phạm quyền tác giả trên nền tảng trực tuyến. Đây được xem là một chuyển biến đáng chú ý bởi trong thời gian dài, thực thi sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng tại Việt Nam vẫn bị đánh giá là chưa hiệu quả. Các chủ thể quyền thường gặp khó khăn trong việc yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm, xử lý website xuyên biên giới hoặc truy vết chủ thể kinh doanh online. Với sự triển khai đồng bộ của các Bộ, ngành theo Công điện 38, đây có thể là bước mở đầu cho một giai đoạn “siết mạnh” thực thi sở hữu trí tuệ số tại Việt Nam.

Từ góc độ doanh nghiệp, Công điện 38 không nên được xem là một văn bản mang tính khẩu hiệu. Theo đó, văn bản này sẽ có tác động trực tiếp đến các hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu của doanh nghiệp thông qua các đợt cao điểm kiểm tra, thanh tra của các cơ quan hữu quan. Cụ thể các nhóm doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng bao gồm doanh nghiệp kinh doanh thương mại điện tử; các shop livestream bán hàng; doanh nghiệp sử dụng hình ảnh, âm nhạc, phần mềm không có giấy phép; các nhà sản xuất OEM/ODM; các doanh nghiệp sử dụng bao bì, thiết kế hoặc nhãn hiệu có yếu tố tương tự thương hiệu nổi tiếng; doanh nghiệp quảng cáo, truyền thông và sáng tạo nội dung số. Trong thời gian ngắn hạn, doanh nghiệp có thể đối mặt với việc kiểm tra diện rộng; yêu cầu xuất trình giấy tờ chứng minh quyền sử dụng hợp pháp các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ; thu giữ hàng hóa nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; yêu cầu gỡ bỏ nội dung online; tăng mức xử phạt vi phạm hành chính; hoặc thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự trong các vụ việc nghiêm trọng liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp nên chủ động rà soát việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ của mình; các giấy phép sử dụng phần mềm; quyền sử dụng hợp pháp hình ảnh, âm nhạc, video; giấy phép đảm bảo nguồn gốc hàng hóa cũng như nội dung quảng bá trên môi trường số. Đây là thời điểm doanh nghiệp cần nhìn lại toàn bộ hệ thống tuân thủ sở hữu trí tuệ của mình thay vì tiếp tục coi các rủi ro về sở hữu trí tuệ là vấn đề thứ yếu. Trong bối cảnh hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng quyết liệt hơn, việc chủ động rà soát và chuẩn hóa hoạt động tuân thủ có thể giúp doanh nghiệp giảm đáng kể nguy cơ bị xử lý, đồng thời bảo vệ tốt hơn giá trị thương hiệu và tài sản trí tuệ của chính mình.

Tác giả:

Trần Nguyệt Minh: Luật sư Cộng sự Cao cấp, Dentons Luật Việt

Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không cấu thành ý kiến tư vấn pháp lý, hay thiết lập mối quan hệ luật sư và khách hàng. Quý độc giả không nên sử dụng nội dung bài viết như sự thay thế cho tư vấn pháp lý từ luật sư. Dentons Luật Việt không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ tổn thất hay thiệt hại nào phát sinh từ việc sử dụng hoặc dựa vào nội dung bài viết này. Vui lòng liên hệ: bd.vietnam@dentons.com để được tư vấn phù hợp.